De chemie van fotografie

Het Museon wil graag leerlingen in de bovenbouw voortgezet onderwijs een realistisch beeld geven van mogelijke vervolgstudies. Daarom kreeg ik de opdracht een practicumles te ontwikkelen, qua niveau vergelijkbaar met een eerstejaarspracticum op de universiteit.

We geven regelmatig fotografie-lessen aan de bovenbouw BO en de onderbouw VO. De leerlingen gaan dan onder andere met een ‘pinhole-camera’ zelf een foto maken, om daarna de foto te ontwikkelen. Daarvoor zijn drie verschillende baden met chemicaliĆ«n nodig (ontwikkelaar, stopbad en fixeer). Achter dit gehele proces van belichten en ontwikkelen zit interessante chemie (ik zal hier waarschijnlijk op een later tijdstip een artikel aan wijden).

Ik heb een korte lesmodule (2-3 uur practicum + zelfstandige opdracht) ontwikkeld rond dit onderwerp, en deze is door vier 5vwo-leerlingen getest. De module begint met een onderdeel dat leerlingen zelfstandig kunnen doen. Ze leren over de scheikunde van het ontwikkelproces door middel van tekst en vragen, op een niveau dat in de buurt van het vwo-eindexamen scheikunde ligt. De leerlingen maken ook kennis met een MSDS (Material Safety Data Sheet), een document met enigszins cryptisch verwoorde veiligheidsinformatie, iets waar elke scheikundestudent vrijwel dagelijks mee te maken heeft.

Leerlingen bij het fotografiepracticumVoor de rest van de module komen de leerlingen naar het laboratorium in het Museon. Daar bespreken we eerst het zelfstandige onderdeel na. Daarna gaan ze het stopbad en het ontwikkelbad zelf samenstellen aan de hand van voorschriften. Hierbij is het belangrijk dat ze nauwkeurig hoeveelheden afmeten. We gebruiken lichtgevoelige chemicaliƫn, dus een deel van hun werk moeten ze in schemerlicht doen, waarbij de voorraadpotten zo snel mogelijk terug de donkere kast in moeten.

Als de baden klaar staan, gaan de leerlingen met de pinholecamera’s foto’s maken, en ze vervolgens ontwikkelen. Ze maken eerst een negatief op film, daarna een positief op fotopapier.

Het practicum blijkt goed te doen voor serieuze leerlingen. Het zelfstandige onderdeel werd vrij pittig gevonden, maar de leerlingen gaven aan nog niet alle onderwerpen gehad te hebben op school. Al met al vonden ze het interessant en leuk, mede omdat ze hun eigen foto’s mee konden nemen. Een foto die je een paar uur werk heeft gekost, heeft toch een andere waarde dan iets wat in een seconde met je smartphone is gemaakt.

Download de lesmodule hier.

Comments are closed.